Doktor Jan Zemełka z Konina (zm. 1607). Życie w źródłach

Wystawa cyfrowa 2026

📜

Doktor Jan Zemełka z Konina (zm. 1607)

Życie w źródłach

Zapraszamy do interaktywnej podróży, której drogowskazem są źródła rzucające nowe światło na życie, karierę uniwersytecką, działalność medyczną oraz fundacje dobroczynne tego wybitnego mieszkańca Konina i Kalisza.

Wstęp

Wprowadzenie

Jan Zemełka, syn Macieja, mieszczanina konińskiego, studia rozpoczął w 1562 r. Niewiele wiemy o jego życiu przed tą datą. Uzyskał stopień bakałarza, a w końcu magistra krakowskiej uczelni. Nie wiemy też, jak toczyły się jego losy w podwawelskim mieście, jak i kiedy wyjechał do Padwy, na co uzyskał wsparcie od opata benedyktynów z Mogilna, Jana Gniazdowskiego. Pobyt Zemełki w Padwie w zasadzie dokumentują dwie informacje: data wydania doktora oraz egzaminu doktorskiego – obydwie – z 1575 r. Po dwóch latach Jan Zemełka, jako mieszczanin Konina, pojawił się w Kaliszu, gdzie toczyła się jego lekarska kariera zawodowa.

O tym co działo się z doktorem Janem, w latach 1575-1577, przed jego pojawieniem się w Kaliszu, możemy jedynie domniemywać. Być może, jak było to w zwyczaju, pozostał w Padwie, gdzie krótko prowadził zajęcia ze studentami, bądź też peregrynował po Europie, gdzie mógł zwiedzać uniwersytety i zapoznawać się z pracą naukowego środowiska lekarskiego. Istotą wszystkich zachowanych źródeł powstałych do 1577 r. włącznie, jest określenie jego miejsca pochodzenia: Konin. Z tego wiec powodu nie ma żadnych podstaw do łączenie go z chłopem z rodziną chłopską z Tyńca pod Kaliszem.

Pobyt w mieście nad Prosną w życiu Jana Zemełki, przebiegał niejako dwutorowo. To kariera lekarska, łączona z aktywnością samorządowca – burmistrza i rajcy oraz wójta Kalisza. O ile nie dysponujemy świadectwami jego aktywności jako medyka, o tyle doskonale została udokumentowana jego działalność jako urzędnika miejskiego.

Wpływ na geograficzne rozmieszczenie źródeł obrazujących curriculum vitae Zemełki mają jego fundacje mansjonarskie w Koninie, stypendialne dla synów mieszczan Kalisz, Koła i Konina, oraz stworzenie funduszów na fundację katedr anatomii i botaniki lekarskiej (farmacji) w Krakowie. To także skutek małżeństwa Jana Zemełki z Elżbietą z Koła.

Co w kulturowym krajobrazie Konina pozostało po Janie Zemełce? Zdaje się, że odpowiedź na to pytanie będzie bardzo prosta i wyczerpująca. Kiedy jednak zapytamy o miejsce urodzenia, to zaczynają się problemy. Po prostu nie wiemy. Najstarsze informacje o rodzinie Zemełków w Koninie, której głową był Maciej Zemełka, stwierdzają, że rodzinny dom znajdował się na przedmieściu Borzętowo. To jednak za mało, aby ustalić jego lokalizację. Podobne wątpliwości budzi lokalizacji innych nieruchomości rodzinnych doktora Jana. Gołym okiem możemy dostrzec jedynie położenie kamienicy rynkowej i kaplicy Najświętszej Marii Panny przy kościele parafialnym.

Jeszcze jedno miejsce przypomina dobroczynność doktora. To skrzyżowanie ulic przed kościołem ewangelicko-augsburskim, gdzie niegdyś wznosił się kościół szpitalny Świętego Ducha, obdarowany funduszem przez Zemełkę.

Wieloletni pobyt doktora w Kaliszu i liczne miejsca w jego zurbanizowanej przestrzeni związane z jego działalnością także nie są możliwe do identyfikacji. W kościołach parafialnych w Kaliszu (kolegiata Najświętszej Marii Panny i św. Mikołaja) nie odnajdziemy widocznych śladów, które przywodziłyby pamięć o znakomitym doktorze.

Narożnik kaliskiego rynku, stykający się z ulicą Łazienną, to tylko miejsce, przy którym niegdyś wznosiła się kamienica zakupiona przez Zemełkę od rodziny Szyszkowskich. Nie wiemy, gdzie znajdowała się kamienica małżonki Elżbiety Złotniczki z Koła, która po śmierci pierwszego małżonka Jakuba Korzennika, poślubiła doktora Jana Zemełkę. Trudno zlokalizować szpitale kaliskie, obdarowane zapisami pieniężnymi doktora.

Podobne problemy pojawiają się w przypadku Koła, dla którego Jan Zemełka był jednym z najhojniejszych dobrodziejów. Nie ma już szpitala Świętego Ducha, który niegdyś wznosił się przy ulicy wybiegającej z północno-zachodniego narożnika rynku w kierunku przeprawy wodnej na Warcie.

Są jeszcze dwa miejsca, które szczególnie wpłynęły na losy doktora. To Collegium Maius Akademii Krakowskiej i Uniwersytet w Padwie. W tych miejscach decydowały się zdarzenie, które dawały podbudowę jego zawodowej kariery.

Niewiele użytkowych drobiazgów, przedmiotów, pozostało po doktorze. Jedyna książka z jego biblioteki zachowała się w Bibliotece Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, w której znalazła się nota własnościowa – własnoręczny podpis doktora Jana Zemełki. Tego tytułu nie odnotował pośmiertny inwentarz biblioteki podarowanej mansjonarzom konińskim.

Dla czytelnika nieobeznanego z rękopiśmiennym zasobem źródeł, każda drukowana publikacja jest „rzetelnym” informatorem. W przypadku pochodzenia Jana Zemełki ta „rzetelność” jest konsekwencją lektury prac, wzmiankujących o chłopskich korzeniach padewskiego doktora. Skojarzenie zapiski o Janie Zemełce z podkaliskiego Tyńca z współcześnie mu urzędującym mieszczaninem, rajcą, wójtem i burmistrzem Kalisza, obywatelem i mieszczaninem grodu nad Prosną, przypomina stwierdzenia „wyssane z palca”. Jan Zemełka, wpisując się jako student na Akademię Krakowską, broniąc tam tytułu bakalarza, magistra, następnie jako doktor Uniwersytetu w Padwie zawsze występował jako osoba pochodząca z Konina: po powrocie z Italii do Polski jeszcze w 1577 r. pisał się jako civis de Konin (obywatel Konina). To najstarsze źródło, wskazujące na jego pochodzenie z Konina. Dopiero w 1578 r. po raz pierwszy pisał się jako civis de Kalisz (obywatel Kalisza). Trudno zatem identyfikować go z Tyńcem i chłopskim rodowodem. Od czasu powrotu do Polski zawsze, aż do śmierci i jeszcze parę lat po zgonie, był określany jako doktor filozofii i medycyny. Tego tytułu nie dodano postaci chłopa z Tyńca, z którym łączony jest w literaturze.

Kompleksowo przebadane księgi miejskie Konina (ojcowizna), Koła (miejsce pochodzenia żony, Elżbiety) i Kalisza (miejsce zawodowej kariery Jana Zemełki) dostarczyły materiału źródłowego, który pozwala wypełnić luki w dorobku historiograficznym poświęconym tej postaci, wielce zasłużonej dla wspomnianych miast. To także efekt wprowadzenia do obiegu naukowego nowych źródeł pochodzących z archiwów i zasobów, które dotychczas nie były przedmiotem zainteresowania piszących o padewskim doktorze.

Pomimo szeroko zakrojonej kwerendy archiwalnej wciąż odczuwamy niedostatki wiedzy poświęconej samej rodzinie Zemełków i jej związkom z mieszczanami Słupcy oraz Strzelna. Nie znamy ostatecznej wersji testamentu czy pełnego zasobu biblioteki ofiarowanej konińskiemu kolegium mansjonarzy.

Przypuszczać jedynie możemy, że po śmierci doktora Jana, jego doczesne szczątki powróciły do Konina i spoczęły w kaplicy NMP, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty przy kościele farnym św. Bartłomieja Apostoła w Koninie.

Poszerzający się krąg autorów, piszących o doktorze padewskim z 1575 r. - Janie z Konina - wprowadza do nauki sporo zamieszania. To przykład Krzysztofa Gorczycy, autora monografii przyrynkowej konińskiej kamienicy, którą wspomniany doktor ofiarował mansjonarzom konińskim^[1].

Niezależnie od naukowych badań do zasobu wiedzy o wybitnym doktorze urodzonym w Koninie wprowadza się mnóstwo informacji nie mających żadnego potwierdzenia w materiale archiwalnym. Jako przykład może podać pojawienia się domniemanych potomków doktora Jana Zemełki, który przecież zmarł bezpotomnie. Chociaż mogą to być dalsi krewni padewskiego doktora, samo pojawienie się ich w przestrzeni publicznej to bardzo niepokojąca informacja, która negatywnie wpływa na promocję miasta. Takich cudownych „amplifikacji” dostrzegamy sporo i można zestawić ich długą listę.

K. Gorczyca, Kamienica Zemełki w Koninie, Konin 2024. ↩

Literatura i źródła

Wprowadzenie

Materiał archiwalny zgromadzony w wyniku poszukiwań źródeł do biografii doktora Jana Zemełki objął zbiory Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie (dokumenty papierowe, rachunki dworskie i królewskie, księgi wpisów Metryki Koronnej), Archiwum Państwowego w Poznaniu (akta miasta Kalisz, Koło i Konin) i jego oddziału w Koninie (akta miasta Konin z XIX–XX wieku), Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie (wizytacje dekanatu Konin oraz acta causarum konsystorza generalnego gnieźnieńskiego), Archiwum Archidiecezjalnego we Włocławku (konsystorz kaliski, wizytacje kościołów parafialnych w Kaliszu, wizytacje dekanatu Konin). Rozpoznano także zasoby Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (fundacje katedr anatomii i farmacji), Biblioteki Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu (stare druki, dokumenty).

Chronologiczny zakres kwerendy zamyka się w przedziale 1551-1850. Oznacza to, że obejmuje on okresy, które nie były przedmiotem zainteresowania Janusza Sobczyńskiego. Uzyskany materiał źródłowy posłużył nie tylko do stworzenia nowej biografii doktora, ale i opracowania dziejów jego fundacji krakowskich, kaliskich, kolskich, konińskich, losów kamienicy rynkowej w Koninie, zapisów dla szpitali we wspomnianych trzech królewskich miastach wielkopolskich oraz roli małżonki, Elżbiety Złotniczki z Koła, zwanej Panią Doktorową.

Źródła archiwalne dokumentujące koleje życia Jana Zemełki są rozsiane po różnych archiwach, zespołach. Miejsce ich lokalizacji w dużym stopniu jest zależne od okresów życiowej aktywności znamienitego mieszczanina Konina, następnie mieszczanina i obywatela kaliskiego. Najstarsze z nich zachowały się w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Źródła historyczne dotyczące pierwszego okresu życia sławnego doktora, nieliczne wprawdzie, zachowały się w archiwach uniwersyteckich w Krakowie oraz Padwie. W rodzinnym mieście, aż do schyłku XVI w. nie ma informacji o Janie Zemełce. Są za to wiadomości o ojcu Macieju i bracie Melchiorze. Stan zachowania dawnego archiwum miejskiego Konina w zasadzie nie ma żadnego wpływu na to, iż ze wczesnych lat życia doktora, nie mamy tu żadnych informacji. Najstarsza księga miejska Konina rozpoczyna się wpisami z 1552 r. Wprawdzie istniały starsze, lecz zapewne zaginęły lub uległy zniszczeniu. Zemełka, do czasu powrotu do Polski, z pewnością nie był obywatelem Konina - i z tego zapewne wynika milczenie o nim w źródłach.

Dobór źródeł w niniejszym zestawieniu ograniczył się do tych archiwaliów, które mają pierwszoplanowe znaczenie w wyjaśnieniu powiązań rodzinnych padewskiego doktora, jego losów w czasach uniwersyteckich i pobytu w Padwie, licznych zapisów dobroczynnych, fundacji stypendialnych i innych, dziejów kamienicy rynkowej w Koninie, testamentu, księgozbioru darowanego konińskim mansjonarzom. Informacje uzyskane w trakcie badań archiwalnych umożliwiły weryfikację ustaleń w sprawie chłopskiego pochodzenia doktora Jana (Tyniec pod Kaliszem), rodzinnego majątku, rzekomych potomków, chociaż zmarł bezdzietnie.

Szeroko zakrojona kwerenda archiwalna mająca na celu upublicznienie wiadomości o źródłach rękopiśmiennych do biografii doktora Jana Zemełki (zm. 1607) oraz dziejów jego fundacji objęła: Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Archiwum Diecezjalne we Włocławku, Archiwum Państwowe w Poznaniu, Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie oraz Bibliotekę Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu. Większość materiałów pozyskano na podstawie autopsji rękopisów w miejscu ich przechowywania. Skorzystano także z ich edycji cyfrowych opublikowanych na stronie Szukaj w archiwach, Skanoteka, Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa oraz Atlas Fontium (Zakład Atlasu Historycznego Polski IH PAN w Warszawie).

Przedmiotem badań były manuskrypty obejmujące lata 1575-1660, tj. od czasu powrotu Jana Zemełki z Padwy po obronie doktoratu, aż do zakończenia wojny polsko-szwedzkiej pokojowym układem zawartym w Oliwie w 1660 r. Nieco inaczej potraktowano księgi miejskie rodzinnego Konina, Kalisza, gdzie Jan Zemełka prowadził działalność lekarską i aktywnie uczestniczył w rządzeniu grodem nad Prosną oraz księgi municypalne Kola, skąd pochodziła małżonka Elżbieta, wdowa po Jakubie Korzenniku, secundo voto małżonka Jana Zemełki. W tym przypadku kwerenda objęła wpisy z lat 1550-1660.

Oprócz tego zbadano całe zespoły akt miast Koła i Konina, księgi miasta Kalisza z lat 1575-1650, księgi grodzkie konińskie oraz księgi grodzkie kaliskie. Sięgnięto także po akta miasta Słupcy i inne materiały. Po raz pierwszy rozpoznano znaczną liczbę ksiąg wpisów oraz ksiąg spraw publicznych (księgi kanclerskie) Metryki Koronnej. Plon tych poszukiwań okazał się „zerowy”. Jedyny dokument zachowany w AGAD w Warszawie dotyczy rozliczeń z zapisów Zemełki, zabezpieczonych na dochodach miasta Kalisza.

Dzieje fundacji i innych zapisów dokonanych przez doktora Jana Zemełkę wymagały rozpoznania źródeł, które nie zostały dostrzeżone w biografii pióra Janusza Sobczyńskiego^[1] oraz w biogramie Zemełki w powstałej w latach 2013-2018 cyfrowej bazie danych Corpus Academicum Cracoviense^[2].

Próbując dokładniej rozpoznać losy darowizn Zemełki należało uwzględnić księgi wpisów (aktykacji) konsystorza generalnego gnieźnieńskiego, niedocenionego źródła do dziejów parafii, w tym kolegium mansjonarskiego i jego własności (m.in. kamienica).

Księgi aktykacji są jednymi z ważniejszych zespołów archiwalnych, zasobnym w materiały do dziejów kolegium mansjonarskiego i kaplicy zemeliańskiej. Mamy tu również liczne akty instytuowania na godność mansjonarza konińskiego czy wzmianki o prepozycie kolegium (jednocześnie był to pleban koniński). Akta konsystorskie, W sytuacji, gdy nie zachowały się akta działalności arcybiskupów gnieźnieńskich, stają się podstawowym źródłem wiedzy o dziejach fundacji doktora Jana Zemełki. Wspomniane akta działalności arcybiskupów uległy zniszczeniu w czasie drugiej wojny światowej. Dzięki Henrykowi Rybusowi^[3], który przed ich zniszczeniem prowadził kwerendy archiwalne, znamy pobieżnie ich zawartość. Przejrzano więc księgi z lat 1602-1619, kiedy ważyły się losy zapisów kamienicy i fundacji kaplicy w Koninie^[4].

Z liczącego 171 jednostek zespołu ksiąg grodzkich konińskich wyłuskano bogaty materiał dotyczący lokat kapitałowych kolegium mansjonarskiego działającego przy kaplicy NMP, św. Jana Ewangelisty i św. Jana Chrzciciela kościoła parafialnego św. Bartłomieja w Koninie. Kwerenda wniosła do obiegu naukowego cenne informacje o narożnej kamienicy Zemełki w rynku Konina, w której przez wiele lat mieścił się skład win.

Zespół akt miasta Konin, Koło i Kalisz odsłonił bogaty materiał zawierający informacje o rodzinie Jana Zemełki w Koninie. Rodzinie małżonki w Kole i Kaliszu, karierze samorządowej doktora Jana w mieście nad Prosną oraz zapisach stypendialnych dla synów mieszczan tych trzech królewskich miast. Z lat 1608-1793 pochodzą archiwalia informujące o funkcjonowaniu kaplicy zemeliańskiej w Koninie i innych zagadnieniach powiązanych z doktorem.

Najcenniejsze źródła do dziejów fundacji doktora Jana Zemełki i jego biografii wprowadził J. Sobczyński. Były to jednak archiwalia uzyskane w trakcie kwerend prowadzonych wyrywkowo, a nie kompleksowo, które objęły jedynie akta miast Kalisz, Koło i Konin, księgi grodzkie konińskie oraz wizytacje parafii św. Bartłomieja w Koninie i parafie NMP oraz św. Mikołaja w Kaliszu.

Badane archiwalia wyszły dalece poza dokonania Janusza Sobczyńskiego i odsłoniły nowe fakty dotyczące rodziny samego doktora, jego małżonki Elżbiety, uprzednio zamężnej z Jakubem Korzennikiem z Kalisza. Udało się dotrzeć do doktoratu Zemełki, co jest oczywistą zasługą Janusza Sobczyńskiego oraz do ksiąg z prywatnej biblioteki Zemeliusa, opatrzonej notą własnościową.

W niniejszym opracowaniu wykorzystano Teki Dworzaczka, w których odnotowano m.in. archiwalia związane z funkcjonowaniem kaplicy fundacji doktora Jana w Koninie oraz finansową działalnością powiązanego z nią kolegium mansjonarzy.

Konieczne okazało się rozpoznanie zawartości wizytacji kaliskich parafii NMP (kolegiackiej) i św. Mikołaja oraz konińskiej św. Bartłomieja, dla których Zemełkowie zapisali pewne legaty. Wizytacje ukazały zasady rozliczeń dochodów uzyskiwanych z zapisu 12 712 zł przez doktora Jana Zemełkę.

Uzyskany materiał historyczny z pewnością wzbogaci wiedzę o Koninie i umożliwia dokonanie istotnych korekt w publikacjach Civitas Konin. Dzieje miasta i starostwa, biografii Jana Zemełki pióra Janusza Sobczyńskiego oraz do monografii kamienicy Zemełki w Koninie, autorstwa Krzysztofa Gorczycy. Uzupełnia także pracę Henryka Witczaka o Życiu religijnym w królewskim Koninie.

Do chwili obecnej wydano niewiele źródeł, które mogłyby oświetlić biografię Jana Zemełki. Wprawdzie opracowano kompletnie akta miasta Kalisza oraz Akta miasta Konina, lecz poza ogólnym opisem każdej jednostki archiwalnej, nie mamy prawdziwego wydania tych ksiąg z opisem ich zawartości. Ponadto owe opracowanie nie obejmuje dwóch ksiąg, które niegdyś znajdowały się w osobnym zespole w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, a obecnie włączono je do zespołu w Archiwum Państwowym w Poznaniu.

Na stronie Szukaj w Archiwach udostępnione są cyfrowe kopie ksiąg grodzkich kaliskich: 140-161 (właściwie są to księgi oznaczone sygnaturami: 140, 153, 154, 160-161, 267-282). Wybiórczo potraktowano księgi z drugiej połowy XVII i XVIII stulecia, a ich autopsję odnotowano w części zestawiającej źródła.

Tu także znalazły się kopie ksiąg grodzkich konińskich o sygnaturach 61, 76-79, 82-88. 114-123. Zespół ksiąg grodzkich konińskich, obejmujący 171 rękopisów, praktycznie wykorzystano w całości.

Na stronie Skanoteka udostępniono kopie ksiąg grodzkich kaliskich oraz konińskich.

Na stronie Atlas Fontium opublikowano informacje o zawartości ksiąg grodzkich kaliskich z lat 1587-1594 i opatrzonych sygnaturami: 6, 75-80 oraz ksiąg ziemskich kaliskich, opatrzonych sygnaturami 47 i 1031. Projekt zrealizowali Michał Gochna oraz Emil Kalinowski i Paweł Klint^[5].

Zbiór źródeł zebranych dzięki wsparciu Stypendium Prezydenta Miasta Konina, Pana Piotra Korytkowskiego, w dziedzinie kultury oraz jego Zastępcy, Pana Witolda Nowaka, także we współpracy z Panią Zenoną Sroczyńską, stanowi „korpus źródeł”, bez którego dalsze badania niewiele wnosiłyby do wiedzy o Janie Zemełce (zm. 1607 r.).

J. Sobczyński, Jan Zemełka (Zemelius) z Konina, Konin 2006. ↩
Zestawia dane osobowe o studentach, pracownikach naukowych i dobrodziejach Uniwersytetu Krakowskiego (obecnie Jagiellońskiego) w latach 1364-1780. Biogram Zemełki: Jan Zemełka (Zemelius) z Konina, ID: 2035205, Corpus Academicum Cracoviense (CAC), https://cac.historia.uj.edu.pl/osoba/2035205_Jan_Zeme%C5%82ka_Zemelius_z_Konina, (dostęp: 22.10.2026). Więcej o tym biogramie zob. J. Łojko, Corpus Academicum Cracoviense (wywiad z Jerzym Łojko), "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 259, Konin 2025, s. 19.

↩

H. Rybus, Regesty wybranych zapisek z akt działalności arcybiskupów gnieźnieńskich, "Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne", t. 3, 1961, z. 1-2, s. 113-404. ↩
Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Archiwum Konsystorza Generalnego w Gnieźnie, sygn. A.Cons 113-117. ↩
Księgi sądowe powiatu kaliskiego 1587-1594, red. M. Gochna, oprac. M. Gochna, E. Kalinowski, P. Klint, Atlas Fontium, https://atlasfontium.pl/ksiegi-sadowe-powiatu-kaliskiego-1587-1594/, (dostęp: 18.10.2026). ↩

Portret doktora Jana Zemełki

Życie

Portretowe przedstawienie doktora Jana Zemełki na epitafium w kaplicy Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty (mansjonarskiej) przy kościele parafialnym św. Bartłomieja Apostoła w Koninie.

Portret doktora Jana Zemełki na epitafium

Portretowe przedstawienie doktora Jana Zemełki na epitafium w kaplicy NMP w Koninie.

Źródło: Andrzej Moś.

Rodzina doktora Jana Zemełki

Życie

W metryce Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, w 1525 r., wśród studentów przyjętych w jej poczet, pojawił się Stanisław Zemełka^[1] z Poznania. To bardzo ważny ślad, wskazujący na początki mieszczańskiej rodziny, która w połowie XVI stulecia znalazła swoje miejsce w Koninie. Nie znamy jednak losów Stanisława. Nie wiemy, czy jego życie potoczyło się „świeckimi drogami kariery”, czy też było związane ze stanem duchownym. Za dołączeniem go do przodków Macieja Zemełki, pierwszego mieszczanina Konina noszącego to nazwisko, przemawia pokrewieństwo z poznańską rodziną Kurowskich.

2 listopada 1556 r. - informacja o tym, że dom Macieja Zemełki w rynku Konina sąsiaduje z domem Beklewskich^[2].

1558 r. - akt kupna domostwa Jakuba Bogusza^[3], o które wcześniej spierał się Maciej Zemełka^[4].

1583 r. – Intercyza Jana Zemełki z Mateuszem, olim (zmarłym) Marcina Złotnika, mieszczaninem Koła i Anny^[5].

1584 r. – syn Marcina Złotnika i Anny, brat Elżbiety Doktorowej i Marcina krawca^[6].

1587 r. – Jan Zemełka, zapis z Żydami^[7].

1589 r. – Jan, bakałarz, brat Elżbiety Doktorowej^[8].

1600 r. – Jan Zemełka, doktor etc., zapisuje mansjonarzom z kolegium działającego przy kaplicy fundowanej przez niego, odziedziczone po ojcu dobra rodzinne (mobilia paterna et materna; bez wątpienia część)^[9].

1600 r. – informacja o kaplicy NMP, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty przy kościele św. Bartłomieja: noviter murata (nowo wybudowana)^[10].

1604 r. – Piotr Zemełka rezygnuje ze wszystkich swoich dóbr, które mu przypadły po śmierci ojca Macieja na rzecz Wawrzyńca Kołodzieja^[11].

1604 r. – Jan Zemełka układa się z Zofią Sołtysówną, wdową po bracie Melchiorze, sołtysie z Kurowa oraz z Anną Zemełczanką, siostrą rodzoną w sprawie dóbr ojczystych przypadłych mu po śmierci ojca^[12].

1612 r. – prawo patronatu jednej z mansjonarii kolegium istniejącego przy kaplicy zemeliańskiej przysługiwało rodzinie doktora Jana. Z tego względu należało przejrzeć zawartość akt konsystorskich archidiecezji gnieźnieńskiej, w których odnotowywano prezenty (akt przedstawiania kandydatów na godności kościelne), ich instytuowania jednego z wybranych kandydatów (zwane także aktami ukonstytuowania), rezygnacji z godności oraz testamenty. W jednym z tego rodzaju źródeł archiwalnych jest akta prezenty na godność mansjonarza^[13]. Wspomniano w nim o patronach, którymi w 1612 r. były dzieci Anny, siostry doktora Jana Zemełki i Wawrzyńca Kołodzieja.

Postacią pomijaną w literaturze była Elżbieta, zwana Doktorową, małżonka Jana Zemełki. Jej roli w realizacji i utrzymaniu fundacji małżonka nie dostrzegano. Liczne ślady jej aktywności dostrzegamy w księgach miejskich Kalisza^[14], w którym przebywała do swojej śmierci. Pochodzenie Elżbiety - z Koła - zasygnalizowało też potrzebę rozpoznania zawartości ksiąg tego królewskiego miasta.

Aeltere Universitäts-Matrikeln, Bd. 1, hrsg. E. Friedländer, Leipzig 1887, S. 64. ↩
Przywileje Konina. Privilegia civitas Coniniensis, wyd. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 5, 1977, s. 146. ↩
Materiały i źródła do dziejów Konina, zebrał i oprac. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 8, 1980, s. 125, 184. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/1, s. 149-150. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I64, s. 40-41. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I64, s. 40-41. Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Koło, sygn. 5, s. 411-413. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Koło, sygn. 5, s. 413. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Koło, sygn. 5, s. 539-540. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 154-157. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 156. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 268-271. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 273-275. ↩
Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Archiwum Konsystorza Generalnego w Gnieźnie, sygn. A.Cons 116, k. ↩
Jeden z nich pochodzi z 1620 r. Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I46, s. 26-27. ↩

Życiorys doktora

Życie

Jan Zemełka, syn Macieja, mieszczanina konińskiego, w źródłach pisanych pojawia się od 1560 r., kiedy wpisano go jako studenta do metryki Uniwersytetu Krakowskiego. Jako Jana z Konina odnotowuje go księga promocji tej uczelni w 1562, kiedy uzyskuje tytuł bakałarza oraz w 1569 r., kiedy zostaje magistrem. W aktach Uniwersytetu w Padwie wspomniany został w 1575 r., gdy zdawał egzamin doktorski. Jako mieszczanin Konina pojawił się w źródłach w 1577 r., w aktach miasta Kalisza. Nie ma więc żadnych podstaw, aby łączyć go z synem chłopa z Tyńca pod Kaliszem. W źródłach od 1578 r. zawsze występuje z naukowym tytułem doktora filozofii i medycyny.

Najistotniejszym powodem umieszczenia Jana Zemełki w gronie najwybitniejszych i najbardziej zasłużonych postaci związanych nie tylko z Koninem, ale i Kołem nad Wartą oraz Kaliszem, są jego fundacje stypendialne dla synów mieszczańskich, pochodzących ze wspomnianych miast oraz fundacje katedr botaniki lekarskiej (farmacji) oraz anatomii Uniwersytetu Krakowskiego w 1602 r.

Jan Zemełka, czerpiący duże dochody z praktyki lekarskiej, stal się jednym z najzamożniejszych ludzi pochodzących z Konina. Większą część zgromadzonej fortuny przeznaczył na kształcenie młodzieży z Konina (rodzinne miasto), Koła (miasto rodzinne małżonki Elżbiety, poprzednio żony Jakuba Korzennika z Kalisza oraz córki Marcina Złotnika i Anny) i Kalisza (miasto, gdzie prowadził zawodowe i rodzinne życie).

Szczególne miejsce w jego dobroczynnej działalności zajął Konin, gdzie ufundował kaplicę mansjonarską pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty, która stała się rodzinną nekropolią Zemełków. Kaplica przy kościele parafialnym św. Bartłomieja w Koninie powstała na miejscu dawniejszej kaplicy Ostrorogów. Kolegium mansjonarskiemu, rezydującemu w tym miejscu, Zemelius legował cenne i kosztowne wyposażenie oraz bibliotekę, ponadto też kamienicę narożnikową w rynku miasta. Była to jedna z największych fundacji mieszczańskich w powiecie konińskim w historycznej Wielkopolsce. Pieczę nad fundacją powierzył bratu Piotrowi, który był jej prepozytem.

Jan Zemełka zmarł w grudniu 1607 r. - zapewne w czasie epidemii, która nawiedziła Kalisz.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 1.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 2.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 3.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 4.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 5.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 6.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 7.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3945, s. 8.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3946, s. 1.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3946, s. 2.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3946, s. 3.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3946, s. 4.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3947, s. 1.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3947, s. 2.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. 3947, s. 3.

Studia w Krakowie (1562, 1569)

Życie

Collegium Maius oraz Collegium Medicum w Krakowie przypominają młodzieńcze lata Jana Zemełki i czas studiów akademickich.

W metryce uczelni odnotowany został jako Jan z Konina. W 1562 r. uzyskał tytuł bakałarza, a w 1569 r. zdobył tytuł magistra sztuk wyzwolonych.

Widok Krakowa z dzieła Georgiusa Brauna i Fransa Hogenberga pt. „Civitates Orbis Terrarum”.
Źródło: Wikimedia Commons | © Domena publiczna

Doktorat w Padwie (1575)

Życie

Pobyt w Padwie związany z egzaminem doktorskim w 1575 r. to kolejny etap życia Jana Zemełki z Konina, co podkreśla informacja w opublikowanej dysertacji.

Pierwsza strona doktoratu Jana Zemełki.
Źródło: Internet Archive | © Licence Ouverte (Open Licence)

Padwa

Miejsca

Widok miasta Padwy (Patavia) z: H. Schedel, Schedelsche Weltchronik, Norimberga 1493, k. 44v.

Źródło: Wikimedia Commons | © Domena publiczna

Mogilno

Miejsce

Jednym z istotnych problemów, których do końca nie jesteśmy w stanie wyjaśnić, to krąg osób, z którymi doktor Jan Zemełka utrzymywał bliskie kontakty. Z pewnością były to osoby z kręgu studentów krakowskich, z którymi zetknął się w czasie studiów, szczególnie kiedy bronił tytułu bakałarza oraz magistra.

Zachowany doktorat zawiera podziękowanie skierowane do opata benedyktynów w Mogilnie i wyraża wdzięczność za wsparcie jego ambicji naukowych. Jeden z rękopisów ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej PAN, należący do Adama Grodzieckiego, kasztelana międzyrzeckiego, zawiera liczne recepty. Można przypuszczać, że sporządził je doktor Zemełka. Na ten trop prowadzą informacje o książkach, które Grodziecki pożyczał od Jana Zemełki, wreszcie epitafium w kaplicy zemeliańskiej. Sporządzone zostało na zlecenie konińskiego chirurga Bodewicza, wieloletniego burmistrza, rajcy, wójta – to nieliczne wskazówki umożliwiające poznanie kręgu bliskich znajomych doktora Jana. Nie można też wykluczyć starosty konińskiego, Przyjemskiego.

Klasztor benedyktynów w Mogilnie.

Źródło: zdjęcie własne.

Klasztor benedyktynów w Mogilnie.

Źródło: zdjęcie własne.

Klasztor benedyktynów w Mogilnie.

Źródło: zdjęcie własne.

Pierwsza wzmianka w źródłach z terenu wschodniej części Wielkopolski

Życie

1577 r. to kolejna przełomowa data w biografii Jana Zemełki, który od tego momentu pojawia się w źródłach pisanych takich jak: akta miasta Kalisza, akta miasta Konina, księgi grodzkie kaliskie, konińskie, akta wizytacji i inne.

?

Jan Zemełka mieszczaninem Kalisza

Życie

Od 1579 r. Jan Zemełka występuje z tytułem mieszczanina kaliskiego, co świadczy, ze przyjął prawo miasta królewskiego nad Prosną.

?

Kalisz

Miejsca

Kopia panoramy średniowiecznego Kalisza w obrazie Bonifacego Jatkowskiego z 1715 r. (sygn. MOZK/H/2346). Kopię namalował Józef Balukiewicz w 1975 r^[1].

Źródło: Muzea Wielkopolski | © domena publiczna

Uwiecznił najstarszą panoramę Kalisza, Fakty Kaliskie, https://www.faktykaliskie.info/artykul/7851,uwiecznil-najstarsza-panorame-kalisza, (dostęp: 22.10.2026). ↩

Testamenty Jana Zemełki oraz jego rodziny

Źródła

Szczególną wartość w badaniach nad biografią doktora Jana Zemełki mają: testamenty Marcina, złotnika kolskiego, jego teścia; Jakuba Korzennika, pierwszego małżonka Elżbiety, która po śmierci poślubiła doktora; ostatnia wola doktora wraz z jej melioracią o testament Adama Farmakopoli (Aptekarczyka), współpracującego z Zemełką. Ostatnia wola teścia Marcina, spisana w 1567 r., wspomina o zięciu Jakubie, korzenniku kaliskim, co rozwiewa wszelkie wątpliwości co do męża córki Elżbiety. Testament Jakuba Korzennika z 1577 r. wspomina o doktorze Janie Zemełce z Konina, co też wyznacza datę post quem przyjęcia prawa miejskiego Kalisza przez doktora. Wyznaczenie Zemełki na egzekutora testamentu przez Jakuba Korzennika jest świadectwem szczególnych powiązań praktykującego lekarza ze znanym aptekarzem kaliskim.

Testament Elżbiety, zwanej w następnych latach Doktorową, wyjaśnia jej genealogię, do której należy włączyć córkę Reginę. Tak samo jest w przypadku podobnego dokumentu jej drugiego małżonka z 1596 r., wraz z melioracją z 1598 r. Z owego testamentu doktora Jana wynika, że pochodził on z Konina, miał tam braci Melchiora, sołtysa w miejskiej wsi Kurów, brata Piotra, księdza, oraz siostrę Annę. Dokument wspomina o jego rodzinnych koligacjach z Lisieckimi, którzy swoje pokrewieństwo przypomną jeszcze w końcu XVIII stulecia.

Prócz tak oczywistych informacji, wspomniane akty ostatniej woli doskonale informują o dobroczynnej działalności oraz zapisie stypendialnym Zemeliusa dla synów mieszczan konińskich, wspierających ich studia teologiczne lub medyczne w Italii.

Testament Marcina Złotnika z Koła z roku 1567.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 121-123.

Testament Jakuba Korzennika, mieszczanina kaliskiego z 1577 r.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 255-257.

Testament Elżbiety Zemełkowej, Doktorowej z 1596 r.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 404-406.

Testament doktora Jana Zemełki z 1596 r.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 500-508.

Melioracja testamentu doktora Jana Zemełki z 1596 r.,

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 527-529.

Testament Adama, aptekarza kaliskiego, współpracownika doktora Jana Zemełki.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Kalisz, sygn. I169, s. 509-510.

Tablica fundacyjna kaplicy mansjonarskiej

Życie

Tablica fundacyjna kaplicy mansjonarskiej w Koninie jest jedną ze wskazówek określającej dokładniejsze wydatkowanie jej fundacji. Nie zawiera ona jednak daty dziennej, lecz jedynie rok: 1595. Wymienia osoby, za których życia dokonano fundacji: papież Klemens VIII, król Zygmunt III Waza, arcybiskup, starosta koniński Stanisław Przyjemski.

Na nagrobku starosty w prezbiterium kościoła farnego widnieje data dzienna jego śmierci: wrzesień 1595 r.

Pewną wskazówką mogą być dwa przywileje cechowe, wystawione dla bractwa rzeźnickiego 20^[1] oraz 26 kwietnia 1595 r.^[2], które poświadczył doktor Jan Zemełka, podczas pobytu w swoim rodzinnym mieście.

Tekst na tablicy fundacyjnej właściwie wskazuje na czas fundacji, Sama tablica mogła powstać nawet kilka lat później, kiedy to zakończono budowę kaplicy mansjonarskiej. Taką sugestię co do jej datowania sformułował Tomasz Płóciennik, któremu zawdzięczamy odczyt i tłumaczenie inskrypcji związanych z kaplicą zemeliańską (tablica fundacyjna, epitafium, napis na luku zakrywającej luk do podziemi, metalowa, pozłacana tabliczka na stallach w jej wnętrzu).

D. O. M.

IN HONOREM BEATISSIMAE

VIRGINIS MARIAE, BEATI IOANNIS

BAPTISTAE PATRONO, PVM CLEMENTE

OCTAVO SUM^O PONTIFICE, SERENIS

SIMO SIGISMUNDO TERTIO REGE

POLONIA, REVERENDISS^O STANISLAO

KARNKOVIO ARCHIEPISCOPO GNES

NENSIS, STANISLAO PRZIEMSKI REGNI

SUPREMO MARSALKO, CAPITANEO

KONINENSSI VIVENTIBVS IOAN: ZEM:

PHI: et MED: DOC: AN DI 1595^[3]

Tablica fundacyjna starosty Stanisława Przyjemskiego.

Źródło: zdjęcie własne.

Statuty cechów konińskich z XV-XVIII wieku, wyd. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 6, 1978, s. 173, nr 6. ↩
Statuty cechów konińskich z XV-XVIII wieku, wyd. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 6, 1978, s. 175, nr 6a. ↩
Inskrypcja nie posiada znaków interpunkcyjnych. Dla oznaczenia skrótów wyrazów zastosowano w niej dwukropek. ↩

Śmierć Jana Zemełki

Życie

Inskrypcja została wyryta w pozłacanej blasze. Jej fundatorem był Łukasz Wilkostowski, który karierę w Koninie rozpoczynał jako kapelan starosty konińskiego, Stanisława Przyjemskiego, spoczywającego w nagrobku znajdującym się po stronie Ewangelii w prezbiterium. Podana tu data śmierci to 29 grudnia 1607 r., natomiast liczbę przeżytych lat określono na 68.

Doktor Jan Zemełka zapewne nie umarł w Koninie. Wszystko wskazuje, że ostatnie lata życia spędzał w Kaliszu, gdzie w grudniu 1607 r. panowała epidemia.

Pod tekstem uwieczniono inspiratorów tej akcji: plebana konińskiego Łukasza Wilkostowskiego, zarazem archidiakona uniejowskiego, który z Zemełką znał się jeszcze z czasów, kiedy pleban był kapelanem Stanisława Przyjemskiego. Drugą wymienioną osobą jest Stanisław Miecznik, burmistrz Konina. Napis dobitnie podkreśla miejsce pochodzenia Jana Zemełki, którego określono jako de Konin.

EXCELLENS D.(OMINUS) IOANNES ZEMEŁKA

DE KONIN PHI[LOSPHI]AE ET MEDICINAE DOCTOR

CALISIEN[SI] AETATE SVA PER TOTUM REG.(NI)

POLONIA IN SUA ARTE PERMISSIMUS ET

FAELICISSINVS MULTIS PRAECLARIS FUNDA=

TIONIB(US) PERACTIS OSSA HAC LIQUIT IN UR=

NA. VIXIT 68 ANNIS. ANNO VERO CHRI[STI]

1607. DIE 29 DECEMBR.(IS) DIEM CLAU-

SIT SUPREMUM

DEIN[DE], A. D. 1639 DIE 21 FEBR[UARII], IN NOVA

EAD[EM], OSSA TUMBAM REPOSIT A FECIT

LUCAS WILKOSTOWSKI A. V. // STANISLAUS MIECNIK

G. PLEBANUS KON//BURM KON, MP

Nagrobek doktora Jana z 1639 r.

Źródło: zdjęcie własne.

Egzekucja testamentu Jana Zemełki

Źródła

W 1609 r. zakończył się proces egzekucji jednego z najważniejszych zapisów testamentowych doktora Jana Zemełki, czyli fundacji i uposażenia kolegium mansjonarskiego w Koninie. Świadectwem tego są dwa dokumenty, zachowane w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 904

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 1 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 2 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 3 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 4 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 5 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 6 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 7 - brak paginacji/foliacji].

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. BO 905, [s. 8 - brak paginacji/foliacji].

Konin

Miejsca

Widok miasta Konina (C. George, Prospect von der Morgen Seite der Stadt Konin, 1803).

Źródło: Staatsbibliothek zu Berlin, sygn. Kart. X 48856/10 | © CC BY-NC-SA 4.0 International

Księga fundacji Jana Zemełki

Źródła

Badania naukowe nie wyjaśniły istnienia księgi fundacji zemeliańskiej, wymienianej w inwentarzach archiwum miejskiego Konina.

Stan zachowania ksiąg miejskich Konina wskazuje, że niegdyś w archiwum miejskim, zapewne w księgach urzędów burmistrzowsko-radzieckiego i wójtowsko-ławniczego znajdowało się nieco więcej rękopisów, niż obecnie. Ubytkami w zasobie możemy tłumaczyć brak ostatecznej wersji testamentu, wiele innych zapisów oraz domyślać się, co było w bliżej nam nieznanej księdze fundacji zemeliańskiej (Liber Fundationis Zemelianae). Na ślad tych ubytków prowadzi skrupulatna analiza zachowanych inwentarzy ksiąg miejskich, które omówiono w monografii miasta z 2011 r.^[1]

W tej publikacji omówiono dzieje archiwum miejskiego na podstawie trzech zachowanych inwentarzy. Dwa, wówczas nieznane, rozpoznano dopiero po włączeniu dwóch ksiąg miejskich^[2], przechowywanych w Archiwum Głównym Akt Dawnych do zespołu, znajdującego się w Archiwum Państwowym w Poznaniu. Zamieszczono je na poniższych zdjęciach.

W obu z nich znalazła się informacja o księdze zawierającej wpisy testamentów mieszczańskich z lat 1540-1658 oraz o księgach wójtowskich z lat 1550-1592 i 1593-1623. Największy problem stwarza księga testamentów, której nie można identyfikować z żadną z zachowanych.

Dwie wersje testamentu doktora Jana Zemełki, zachowane w aktach miasta Kalisza, nie uwzględniają żadnych zapisów dotyczących fundacji konińskich oraz kamienicy w Koninie.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konina, sygn. I 22 [księga nie pojawia się w bazie Szukaj w Archiwach], s. 2.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konina, sygn. I 22 [księga nie pojawia się w bazie Szukaj w Archiwach], s. 3.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konina, sygn. I 23 [księga nie pojawia się w bazie Szukaj w Archiwach], s. 2.

Civitas Konin. Dzieje miasta i starostwa do schyłku XVIII w., red. J. Łojko, Konin 2011. ↩
Zob. Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I 22 [księga nie pojawia się w bazie Szukaj w Archiwach], s. 2-3 (inwentarz ksiąg wójtowskich z 1660 r.) Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I 23 [księga nie pojawia się w bazie Szukaj w Archiwach], s. 1 (inwentarz ksiąg wójtowskich z 1663 r.). ↩

Kamienice Jana Zemełki w Koninie i Kaliszu

Źródła

Jakie znaczenie miała kamienica Zemełki w Koninie?

Znaczenie kamienicy zemeliańskiej w Koninie nie ograniczało się jedynie do rezydencji właściciela, tj. doktora Jana (do 1607) czy siedziby mansjonarzy konińskich (zapis 1602), przejętej na mocy dokumentu arcybiskupa Wojciecha Baranowskiego z 1609 r. Jej piwnice służyły jako magazyn win importowanych i były wydzierżawiane kupcom z Konina oraz Kazimierza pod Krakowem. Władze miasta korzystały z pomieszczeń, uznając je za ratusz.

Jedną z ważniejszych funkcji odgrywała kamienica w XVII i pierwszej połowie XVIII stulecia, kiedy jako własność kolegium mansjonarskiego była miejscem przechowywania ich funduszy, o czym świadczy m.in. ich kradzież. To właśnie kapitały legowane mansjonarzom tworzyły jeden z większych funduszy, który pomnażano poprzez pożyczki wyderkafowe. Sam doktor Jan Zemełka przekazał mansjonarzom sumę 12 712 zł. Zapis uprawniał władze miasta do opieki prawnej nad funduszem. Nic zatem dziwnego, ze wszelkie zwłoki związane z płatnościami szybko trafiały na wokandę sądu burmistrzowsko-wójtowskiego (radziecko-ławniczego). Świadectwem tego specyficznego nadzoru są akty kwitacji, zachowane w księgach sądów i urzędów grodzkich w Koninie oraz wpisy do ksiąg tego królewskiego miasta w historycznej Wielkopolsce.

Były jednak jeszcze inne darowizny. Wypada zatem zwrócić uwagę na wpis do księgi miejskiej^[1], zawierający informacje o przekazaniu kolegium mansjonarskiemu w Koninie odziedziczonych dóbr ojcowskich z 1600 r. Drugi wpis do tej księgi dotyczy przekazania dóbr ojcowskich i macierzystych przez Piotra Zemełkę, brata doktora Jana z 1604 r. Tym razem adresatami byli krewni i powinowaci ze strony siostry Anny, małżonki Wawrzyńca Kołodzieja^[2]. Z tymi wpisami jest powiązany akt rezygnacji doktora Jana Zemełki na rzez Zofii Sołtysówny (żona brata Melchiora) i siostry Anny, małżonki Wawrzyńca Kołodzieja^[3].

Z funduszy kapitałowych powierzonych mansjonarzom korzystali mieszczanie (także z okolicznych miast) oraz szlachta. Roczne czynsze od udzielonych kredytów przeznaczano na ściśle określone cele, m.in. na fundacje stypendialne dla synów mieszczan konińskich.

Sumy zapisane przez doktora Jana Zemełkę kolegium mansjonarskiemu pozostawały pod kontrolą władz miasta, które skrupulatnie czuwały nad terminowym spłacaniem rocznych czynszów. Zdaje się, że rola konińskiego kolegium mansjonarskiego w operowaniu tym funduszem była znacznie ograniczona. Niemożliwe było, aby mansjonarze mogli swobodnie przenieść lokowane kapitały na inne dobra. Po śmierci doktora Jana Zemełki zapisany fundusz w znacznej mierze był powiązany z dobrami Wyszyna Adama Grodzieckiego, kasztelana międzyrzeckiego, z których pobierał roczny czynsz^[4].

Przykładem takiego nadzorczego działania władz miasta jest kwitacja, w której potwierdzono należności otrzymane od Grodzieckiego^[5]. W dokumencie kwitacji z 1640 r. figurują burmistrz Jan Rymarz oraz Stanisław Aleksikowicz, Andrzej Zabiorek, Andrzej Kłodawski i Maciej Kurowski.

Kapitały skumulowane jako dochody kolegium mansjonarskiego i pomnożone zapisem doktora Zemełki, stanowiły o możliwościach kredytowania potrzebujących. Stąd też taka pieczołowitość i dbałość ze strony władz municypalnych Konina.

W połowie XVII wieku, zeznania podatkowe dotyczące liczby domostw osiadłych, pustych, gościńców, liczby hultajów, komorników w koninie złożyli burmistrz Andrzej Wieczorek oraz Augustyn Józefowicz. W mieście było 117 domostw osiadłych, 25 pustych placów, 4 gościńce oraz jedna kamienica. Z zeznań wynikałoby więc, że przyrynkowa kamienica Zemełki znajdowała się wtedy w jurysdykcji miasta^[6].

Oprócz tego Jan Zemełka posiadał kamienicę w Kaliszu. Budynek został jednak zburzony i na jego miejscu zbudowano nowy - który przetrwał do dziś.

Narożnik rynku we współczesnym Koninie - kamienica, w której zamieszkiwał Jan Zemełka.

Źródło: zdjęcie własne.

W tym miejscu znajdowała się kamienica Zemełki w Kaliszu.

Źródło: zdjęcie własne.

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 154-157. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 268-271. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/9, s. 273-274. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Kaliszu, sygn. Kalisz Gr. 88, k. 823-824. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 53, k. 140-140v. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 55, k. 244v. ↩

Opis kamienicy Jana Zemełki z 1629 r.

Źródła

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 163, k. 1.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 163, k. 1v.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 163, k. 2.

Działalność praktyczna Jana Zemełki (recepty)

Źródła

Wraz z dalszym rozpoznawaniem źródeł do dziejów medycyny w Wielkopolsce i fundacji doktora Jana Zemeliusa uzyskujemy nowe informacje, które stwarzają coraz większe szanse rozwikłania problemów, które na poziomie prac prowadzonych przez Janusza Sobczyńskiego w pierwszej dekadzie XXI w., mogliśmy jedynie sygnalizować, a co najwyżej obracać się w kręgu przypuszczeń.

Do takiego katalogu zagadnień należy wprowadzić zawodową działalność praktyczną. To rękopis ze zbiorów Biblioteki Kórnickiej PAN, opatrzony sygnaturą BK 711^[1], opatrzony notą własnościową Adama Grodzieckiego, kasztelana międzyrzeckiego, dziedzica Wyszyn. Posiada także datę roczną, 1642, która odnosi się do jego proweniencji. W tymże manuskrypcie znalazło się kilkanaście recept, wystawionych przez doktora Jana.

Warto byłoby prześledzić literaturę, a szczególnie książki z biblioteki Zemełki. Skąd mogłyby one pochodzić? Już przed laty, w 2007 r., wybitna znawczyni starych druków kto?, twierdziła, że zachowany inwentarz ksiąg, przekazany kolegium mansjonarskiemu w Koninie, może być niekompletny. Właściciel bowiem mógł część ksiąg przekazać Akademii Krakowskiej. Mamy wyraźne ślady, że jedna z ksiąg, należących do Jana Zemełki, została sprzedana za życia doktora i trafiła w obce ręce.

Inwentarz nie wymienia druku autorstwa brata Jana, Piotra Zemełki (Hyppotiposis rychłego Sądu Bożego, Conin 1616), który jako bliżej nieznany odnotowuje cenna Bibliografia Polska Karola i Stanisława Estreicherów^[2]. Ponadto sam inwentarz wspomina o „klockach”, czyli zbiorze kliku rękopisów lub starych druków związanych ze sobą, co przypominało właśnie klocek.

?

Biblioteka Kórnicka PAN, sygn. BK 711. ↩
Bibliografia Polska Karola i Stanisława Estreicherów, red. W. Wałecki i in., t. 25, Kraków 2007, s. 274. Występuje jako Piotr X. Zemetka [!] z Konina. ↩

Biblioteka Jana Zemełki

Źródła

Rozwój bibliotek cyfrowych, tak polskich, jak i zagranicznych, ułatwia nam nowe odkrycia na temat doktora Jana. Jednym z nich jest odnalezienie jednej z książek z dawnej biblioteki Zemełki, która w końcu XVI w. trafiła do księgozbioru wrocławskiego medyka. Autograf Zemeliusa rozwiewa wszelkie wątpliwości co do osoby właściciela.

Laurentius Scholtz von Rosenau - Aphorismorum Medicinalium

Księga Aphorismorum Medicinalium, należąca do Jana Zemełki. Jej autorem jest Lorenz Scholtz von Rosenau, niemiecki botanik i lekarz. Źródło: Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu, sygn. XVI.O.685 [Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa] | © Domena publiczna

Opis placów mansjonarskich z 1752 r.

Źródła

Zapis kamienicy rynkowej w Koninie dla mansjonarzy wymaga komentarza. Taka zmiana pozbawiała miasto Konin pewnych dochodów z czynszów od zabudowy (podymnego). Jan Zemełka z tego powodu stworzył fundusz, który rekompensowałby straty ponoszone przez miasto. W konsekwencji władze municypalne czerpały dochody należne do kasy miasta oraz płaciły wszelkie obciążenia podatkowe, należne skarbowi państwa. Miasto więc płaciło podatki z kamienicy, której właścicielem byli mansjonarze konińscy. Wyjaśnienie tego problemu zawiera opis placów mansjonarskich z 1752 r.

W jednej z ksiąg burmistrzowskich miasta Konina zachował się opis nieruchomości i placów, należących do miejscowego kolegium mansjonarzy. Dokument datowany jest na 1 maja 1752 r.

Spisano go w obecności księdza Walentego Goździkiewicza i księdza Macieja Wojciechowskiego, wiceseniora mansjonarzy konińskich, oraz Fabiana Chryniewickiego i księdza Teofila Kraśnickiego, proboszcza św. Bartłomieja w Koninie oraz Franciszka Rdesińskiego, ekonoma i mieszczanina konińskiego. Opis obejmuje także budowle, w tym kamienicę przyrynkową.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 228.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 229.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 230.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 231.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 232.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 233.L

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 234.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 235.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 236.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Akta miasta Konin, sygn. I/8, s. 237.

Kamienica w ostatniej ćwierci XVIII wieku

Źródła

W połowie (czerwiec-sierpień) 1776 r. miał miejsce spór, w którym po jednej stronie sporu stali wspólnicy, kupiec Samuel Emanuelowicz i szlachcic Mikołaj Stankowski. Po drugiej zaś mieszczanie konińscy Taurowscy (Wawrzyniec, Tomasz, Roch), od których wynajmowali piwnice w kamienicy zemeliańskiej, przeznaczając je na skład win węgierskich. Taurowscy, przy przychylności członków magistratu miasta Konina (m.in. burmistrza Andrzeja Cholewiusza, landwójta Józefa Kopydłowskiego, rajców Andrzeja Wierzbickiego, Macieja Nięckiewiczowicza) naszli kamienicę i odebrali Emanuelowiczowi i Stankowskiemu wina, a także suknie, inne sprzęty, pieniądze, a nawet konia. Wawrzyniec Taurowski też ponownie przejął piwnicę.

W międzyczasie Emanuelowicza w kamienicy nie było – był bowiem na Węgrzech, sprowadzając kolejne wina do handlu. Emanuelowicz pożyczył na tę podróż pewną sumę od Taurowskich, a w międzyczasie całego interesu pilnował Stankowski. Taurowscy, pod nieobecność kupca, chcieli odebrać ruchomości drugiej stronie umowy (zapewne pretekstem do tego miałoby być rzekome niezwrócenie pożyczki przez Emanuelowicza). Do tego jeden z Taurowskich kazał po swojemu otaksować ok. 300 butelek zabranego wina na po 10 złotych każda (czyli 3000 zł). Zaniżyli więc cenę win, a innych sprzętów nawet nie opisali, co miało grozić bankructwem drugiej strony – Emanuelowicza i Stankowskiego. Chodziło więc o to, że najpierw Taurowscy (zapewne pod pretekstem niezwróconego długu) najechali, jak wspomniano w źródle, obu wspólników – Emanuelowicza i Stankowskiego – a potem chcieli sprzedać im z powrotem wina po zaniżonych cenach, resztę zrabowanych sprzętów zaś zostawić dla siebie.

Taki gwałt stał w poprzek wolnościom i prawom handlu, które król nadał w 1768 i 1775 r. grekom i nieunitom (czyli grekokatolikom). Wskazuje to na (zapewne) wyznanie Samuela Emanuelowicza. Kupiec tutaj wskazuje na artykuł 9 tego zarządzenia króla. Sąd, Komisja Skarbu Koronnego, nakazuje uchylenie taksy i upadek pretensji Taurowskiego do Emanuelowicza i Stankowskiego. Staje więc po stronie obu wspólników i przywraca stan sprzed najazdu Taurowskiego. Zachował się też inwentarz win znajdujących się w kamienicy, zajętych przez Taurowskiego.

To nie koniec zatargów Emanuelowicza i Taurowskich. W 1777 r. z tą rodziną w innej sprawie sądzi się węgierski kupiec win oraz Stankowski^[1]. Z kolei w 1778 r. sądzi się Jadwiga z Kosteckich Taurowska, mieszczka konińska. Po drugiej stronie sporu jest Samuel Emanuelowicz - wraz ze swoją żoną, Marianną Emanuelowiczową. Dzięki temu źródłu poznajemy więc nieco bardziej genealogię owego winiarza^[2].

Kamienica Zemełki wymieniona jest także w 1781 r.^[3]

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 84, k. 104v. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 86, k. 21-21v. ↩
Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 88, s. 129. ↩

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 35.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 35v-36.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 280.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 280v-281.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 281.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 456.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 456v-457.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 457v-458.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 458v-459.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 469.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 469v-470.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 496.

Źródło: Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 145, k. 496v-497.

Restauracja fryzu na Uniwersytecie Jagiellońskim (II połowa XIX w.)

Źródła

Wydawane w Krakowie czasopismo Kraj, w numerze 248 z 29 października 1870 r. zamieściło interesujący tekst o fryzie w Kolegium Jagiellońskim (Collegium Maius) Uniwersytetu Krakowskiego, który został odrestaurowany. Tworzyły go wizerunki oraz napisy, odnoszące się do wybitnych postaci zasłużonych dla krakowskiej uczelni. Poczet dobrodziejów rozpoczynał Jan Stobnerus. Jednym z kolejnych był Piotr Wysz z Radoliny (koło Konina), biskup krakowski i pierwszy kanclerz odnowionego uniwersytetu.

Fryz, umieszczony na poddaszu i wewnętrznej elewacji Collegium Maius, najprawdopodobniej powstał w 1864 r., z okazji 500-lecia fundacji uczelni krakowskiej. W gronie tak zasłużonych wymieniono także (napis) Jana Zemełkę, zmarłego w 1607 r. Czas powstania fryzu określają wizerunki Feliksa Słotwińskiego (zm. 1863) oraz Zygmunta Helcla (zm. 1870).

Za wskazanie tego artykułu serdecznie dziękuję Pani Wandzie Gruszczyńskiej i Michałowi Gruszczyńskiemu.

Cała wzmianka w gazecie brzmiała tak:

Fryz w kollegium Jagiellońskim, którego druga połowa obecnie została odrestaurowaną, zapełniony jest napisami i wizerunkami w porządku niżej wykazanym. Początek fryzu od ulicy św. Anny składa się ze środkowego pola herbu starego miasta Krakowa, starego herbu uniwersytetu jagiellońskiego, orła piastowskiego i jagiellońskiego; następuje pole pierwsze po prawéj stronie:

Napisy:

1. Joannes Stobnerus 1404, Joannes Isnerus 1410, Petrus Wysz 1414.

2. Paulus Vladimiri 1435, (wizerunek) S. Joannes Cantius n. 1397 † 1473, Paulus de Brudzewo † 1435.

3. Joannes de Saccis Papiensis † 1483, Joannes de Zaborów † 1449, Benedyctus Hesse † 1450.

4. Joannes de Dombrówka † 1453, (wizerunek), Joannes Longinus (Długosz) n. 1415 † 1477, Gregorius Sanocensis n. 1400 † 1477.

5. Joannes Ostroróg † 1490, Adalbertus de Budzewo 1497, Joannes Somerfeldus 1509.

Od ulicy Jagiellońskiéj:

1. Paulus de Zakliczyno † 1510, (wizerunek) Joannes de Głogów † 1507, Joannes de Stobnica † 1514.

2. Mathias Miechowita n. 1456 † 1523, Thomas de Obiedziwo † 1524, Joannes Sacranus † 1527.

3. Simon de Łowicz † 1530, (wizerunek) Nicolaus Kopernicus n. 1473 † 1543, Michael de Vratislavia † 1524.

4. Martynus Bem de Olkusz † 1540, Petrus Wadelicki de Oborniki † 1543.

5. Andreas de Kobylino † 1548, (wizerunek) Benedictus Cosminensis † 1559, Gregorius de Szamotuły † 1550.

6. (Wizerunek) Petrus Poznaniensis † 1579.

7. Josephus Sthruthius n. 1500 † 1568, (wizerunek) Jacobus Górski † 1585, Stanislaus Grzepski n. 1526 † 1570.

8. Petrus Roisins † 1571, (wizerunek) Martinus Cromerus n. 1612 † 1589, Joannes (Nicz) Leopolita † 1672.

9. Gregorius Vigilantius n. 1513 † 1573, Joannes Zemelius † 1607.

Bibliografia

I. Źródła rękopiśmienne

Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie

Archiwum Konsystorza Generalnego w Gnieźnie, sygn. A.Cons 113, 114, 115, 116, 117.

Archiwum Państwowe w Poznaniu

Akta miasta Kalisz, sygn. I46, I64, I169.
Akta miasta Koło, sygn. 5.
Akta miasta Konin, sygn. I/1, I/8, I/9.
Akta miasta Konin, sygn. I/22, I/23 [księgi nie pojawiają się w bazie Szukaj w Archiwach].
Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Kaliszu, sygn. Kalisz Gr. 88.
Księgi sądu i urzędu grodzkiego w Koninie, sygn. Konin Gr. 53, 55, 84, 86, 88, 145, 163.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego

sygn. 3945, 3946, 3947.

Biblioteka Kórnicka PAN

sygn. BK 711.

Biblioteka Zakładu Narodowego Ossolineum we Wrocławiu

sygn. BO 904, BO 905, XVI.O.685.

II. Czasopisma, stare druki, ryciny

George C., Prospect von der Morgen Seite der Stadt Konin, 1803, Staatsbibliothek zu Berlin, sygn. Kart. X 48856/10, https://digital.staatsbibliothek-berlin.de/werkansicht?PPN=PPN1029267812&PHYSID=PHYS_0001&DMDID=,, CC BY-NC-SA 4.0 International, (dostęp: 22.10.2026).
Kraj, nr 248 z 29 października 1870 r.
Rosenau von Scholtz L., Aphorismorum Medicinalium Cum Theoricorum, tum Practicorum omnibus quibus secunda valetudo curae est apprime necessariorum Selectiones Octo, Dolnośląska Biblioteka Cyfrowa, sygn. XVI.O.685, https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7124/edition/6514, domena publiczna, (dostęp: 22.10.2026).
Schedel H., Schedelsche Weltchronik, Wikimedia Commons, https://commons.wikimedia.org/wiki/Schedelsche_Weltchronik, domena publiczna, (dostęp: 22.10.2026).
Zemelius J., D. O. M. F. Problemata haec ex praecipuis medicae facultatis dogmatibus decerpta, a Joanne Zemelio Conino Polono publice disputanda proponuntur Patavii, Internet Archive, https://archive.org/details/BIUSante_59105, Licence Ouverte (Open Licence), (dostęp: 22.10.2026).

III. Literatura

Aeltere Universitäts-Matrikeln, Bd. 1, hrsg. E. Friedländer, Leipzig 1887
Civitas Konin. Dzieje miasta i starostwa do schyłku XVIII w., red. J. Łojko, Konin 2011.
Gorczyca K., Kamienica Zemełki w Koninie, Konin 2024.
Łojko J., Corpus Academicum Cracoviense (wywiad z Jerzym Łojko), "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 259, Konin 2025, s. 19.
Łojko J., Fundacje stypendialne w Koninie w XVII-XVIII w., "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 198, Konin 2022, s. 20.
Łojko J., Powrót do źródeł, "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 213, Konin 2023, s. 19.
Łojko J., Rodzinne koligacje doktora Jana Zemełki, "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 221, Konin 2023, s. 20.
Łojko J., Konińska lapidea Zemeliana (rozmowa z Jerzym Łojko), "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 235, Konin 2024, s. 24.
Łojko J., Postać wykreowana z ludzkiej dobroci. Jan Zemełka – w rocznicę śmierci…, "KONINIANA. Dodatek do Przeglądu Konińskiego", nr 256, Konin 2024, s. 29-30.
Księgi sądowe powiatu kaliskiego 1587-1594, red. M. Gochna, oprac. M. Gochna, E. Kalinowski, P. Klint, Atlas Fontium, https://atlasfontium.pl/ksiegi-sadowe-powiatu-kaliskiego-1587-1594/, (dostęp: 18.10.2026).
Materiały i źródła do dziejów Konina, zebrał i oprac. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 8, 1980, s. 125, 184.
Przywileje Konina. Privilegia civitas Coniniensis, wyd. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 5, 1977, s. 99-165.
Rybus H., Regesty wybranych zapisek z akt działalności arcybiskupów gnieźnieńskich, "Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne", t. 3, 1961, z. 1-2, s. 113-404.
Sobczyński J., Jan Zemełka (Zemelius) z Konina, Konin 2006.
Statuty cechów konińskich z XV-XVIII wieku, wyd. W. Maisel, "Rocznik Koniński" 6, 1978, s. 151-194.

IV. Netografia

Civitates Orbis Terrarum: view of Cracovia (Cracow) near the end of the 16th century., Wikimedia Commons, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/View_of_Krak%C3%B3w_near_the_end_of_the_16th_century.jpg", domena publiczna, (dostęp: 22.10.2026).
Corpus Academicum Cracoviense (CAC), https://cac.historia.uj.edu.pl, (dostęp: 22.10.2026).
Panorama średniowiecznego Kalisza, Muzea Wielkopolski, https://www.muzeawielkopolski.pl/eksponat/panorama-sredniowiecznego-kalisza, (dostęp: 22.10.2026).
Uwiecznił najstarszą panoramę Kalisza, Fakty Kaliskie, https://www.faktykaliskie.info/artykul/7851,uwiecznil-najstarsza-panorame-kalisza, (dostęp: 22.10.2026).

Podziękowania

Autor pragnie złożyć serdeczne podziękowania wszystkim osobom, które wsparły prace nad powstaniem niniejszej wystawy:

Robert Michał Czerniak
Izabela Frankowska
Wanda Gruszczyńska
Michał Gruszczyński
Ewa Majewska
Andrzej Moś
Zdzisław Siwik

Okazana pomoc, cenne uwagi i życzliwość w znaczący sposób przyczyniły się do wzbogacenia treści i formy niniejszej wystawy cyfrowej.

O autorze

Autor

mgr Jakub Łojko – absolwent Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Badacz dziejów Wielkopolski oraz historii lokalnej Konina i okolic.

W pracy naukowej zajmuje się m.in. badaniem historii społeczno-gospodarczej miast, historią wsi oraz biografiami postaci związanych z regionem konińskim w okresie staropolskim.

Kontakt i informacje

Imię i nazwisko: mgr Jakub Łojko
Afiliacja: historyk niezależny
E-mail: jakub.lojko@amu.edu.pl, lojko@poloniamaior.pl